Millî Eğitim Bakanlığı Dünya Edebiyatı'ndan Tercümeler Serisi

Ekşi Sözlük'teki "isyan"dan haberiniz vardır. Kendi çapında bir sözlük yazarı olarak, isyana katıldım ve yazdıklarımı sildim. Lâkin, buraya işe yarayacağını düşündüğüm el emeği göz nuru "Millî Eğitim Bakanlığı Dünya Edebiyatı'ndan Tercümeler Serisi" listesini ekleyeyim bari, dedim.

Liste uzun, çetrefilli ve oraya yazdığım hâliyle, Sözlük'te büyük harf olmadığı için özel isimler küçük harfle başlıyor; karışıklık için kusuruma bakmayın ve buyrun:

Lâtin harflerine geçilip memleket dâhilinde insanların dünya edebiyatı eserlerini okuyabilmesi için Hasan Âli Yücel döneminde başlanan bir tercüme faaliyetinin sonucunda ortaya çıkan seridir.

1940'da yapılan "neşriyat kongresi"nde alınan kararla belirlenen kitaplar hem "tercüme bürosu" çalışanları hem de yetkin olduğuna inanan 'sıradan' kişiler tarafından çevrilmeye başladı ve ortaya hala kulanılan bu arşiv çıktı. kitapların bir kısmı daha önceden de çevrilmiş olmakla birlikte (hamlet gibi), büyük çoğunluğu 'yeni dil'le yeni tanışıyordu.

Çevirilerde ilgimi çeken bir-iki konu var. bazı çevirmenler o dönem hem edebiyatçılar hem de parlamentoda vekillik yapıyorlar, şimdikilerle aralarında epey bir nitelik farkı var yani. Çevirmenler arasında "sol" cenahtan olduğunu bildiğimiz insanlar var. Örneğin Platon'un Devlet Adamı'nı behice boran Mehmet Karasan'la birlikte çevirmiş; bunun bir dayanışma biçimi olduğunu düşünüyorum. Nazım Hikmet'in de mahlas kullanarak çeviri yaptığı hafızamın bir yerinde duruyor, hangisi olduğundan emin değilim, hatırlarsam eklerim. (ekleme :) : Nazım, Kemal Tahir'e mektuplarında "Harp ve Sulh'un tercümesine devam ediyorum" diyor- Adam Yayınları, Kemal Tahir'e mektuplar, sayfa 130 -53. mektup, 1942)

Bir dikkat çekici konu da rusça kitaplarla ilgili. Diğer dillerde hem klasikler hem modern edebiyat bulunuyor fakat rusçadan yirminci yüzyıla ait kitap gözükmüyor. Muhtemelen devrim sonrası rus edebiyatında var olan "devrimci romanlar"dan Türkiyeli okuru korumak için pek çeviri yapılmamış!!!

Sayıca fazla kitap basılan dillerdeki kitapları kendi başlıklarına yazmayı tercih ettim. Onları da zaman ve fırsat buldukça girmeyi düşünüyorum. kitapların yanındaki rakamlar basılış sırasını göstermiyor.klasikler bibliyografyasındaki listelenme sırası sadece.

Olmayan şeyin bakanlığı olması tuhaflığı ve olduğu varsayılan şeyin "milli" olarak tanımlanması garabetlerine şerhimi koyarak başlıyorum listeme.

Kitapların listesi şöyle:

babil klasikleri 1 kitap
1- gilgameş destanı-1944-çev.: muzaffer ramazanoğlu

hint klasikleri 2 kitap
2-kelile ve dimne-beydeba-1945- çev.: ömer rıza doğrul
3- toprak arabacık-1946-çev.: walter ruben düz.:pertev naili boratav

çin klasikleri 4 kitap
4- çin hikayeleri- çev.: wolfram eberhard ve hayrünnisa boratav-1944 (çin klasikleri 1)
5- büyük bilgi, müzik hakında notlar- çev.: `muhaddere nabi özerdim`-1945 (çin klasikleri 2)
6- çin denemeleri- çev.: wolfram eberhard ve nusret hızır- 1946 (çin klasikleri 3)
7- taoizm-lao tzu- çev.: muhaddere nabi özerdim- 1946 (çin klasikleri 4)

şark islâm klasikleri 18 kitap (kendi başlığında)

eski türkçe metinler 1 kitap
25- kabusname - keykâvus çev.: mercimek ahmet yeniden çev.: orhan şaik gökyay-1944

yunan klasikleri 65 kitap (kendi başlığında)

latin klasikleri 25 kitap (kendi başlığında)

latince klasikler 2 kitap
116- etika- spinoza - çev.: hilmi ziya ülken- 1945/1947
117- deliliğe methiye- erasmus-1941

fransız klasikleri 157 kitap (kendi başlığında)

yeni fransız edebiyatı 2 kitap
275- cyrano de bergerac-edmond rostand çev.: sabri esat siyavuşgil-1945
276- cyrano ikinci basım

alman klasikleri 59 kitap (kendi başlığında)

yeni alman edebiyatı 4 kitap
334- tonio kröger- thomas mann çev.: mehmet karahasan - 1945 (y.a.e. 1)
335- hat bekçisi thiel-gerhard hauptmann-çev.: basir feyzioğlu - 1946
336- frau sorge- hermann sudermann - 1947
337- totem ve tabu - freud - çev.: niyazi berkes - 1947

ingiliz klasikleri 42 kitap (kendi başlığında olacak)

yeni ingiliz edebiyatı 4 kitap
380- hikâyeler - oscar wilde - çev.: nuredin sevin - 1945 (y.i.e. 3)
381- deniz feneri - virginia wolf - çev.: naciye akseki - 1945 (y.i.e. 1)
382- yeni dünya - aldous huxley - çev.: orhan burian - 1945 (y.i.e. 2)
383- kaynak - charles morgan - çev.: pervin adataş - 1947

amerikan klasikleri 3 kitap
384- seçme nutuklar - abraham lincoln - çev.: hacer özışık/margaret kamburoğlu - 1948 (a.k. 2)
385- hikayeler - o'henry - çev.: nuri eren - 1945 (a.k. 1)
385/a pragmacılık - william james - çev.: muzaffer aşkın - 1948 (a.k. 3)

yeni amerikan edebiyatı 1 kitap
386- farelere ve insanlara dair - john steinbeck - çev.: necmi sarıoğlu - 1945

rus klasikleri 57 kitap (kendi başlığında)

italyan klasikleri 11 kitap
444- yalancı - carlo goldoni - çev.: tarık levendoğlu - 1944 (it.k. 2)
445- iki efendinin uşağı - carlo goldoni - çev.: nüzhet haşim sinanoğlu - 1946 (it.k. 6)
446- kahvehane - carlo goldoni - çev.: ekrem sungar - 1944 (it.k. 1)
447- antikacının ailesi yahut gelin kaynana - carlo goldoni - çev.: ekrem sungar - 1944 (it.k. 3)
448- becerikli dul - carlo goldoni - çev.: samim sinanoğlu - 1946 (it.k. 7)
449- sayfiye merakı - carlo goldoni - çev.: aydın sinanoğlu - 1945 (it.k. 5)
450- sayfiye maceraları - carlo goldoni - çev.: aydın sinanoğlu - 1946 (it.k. 10)
451- zindanda - silvio pellico- çev.: ragıp ögel - 1946 - (it.k. 8)
452- carmagnolia kontu - alessandro manzoni - çev.: ragıp ögel - 1946 - (it.k. 9)
453- nişanlılar - alessandro manzoni - çev.: ragıp ögel - 1945 - (it.k. 4)
454- seçme hikayeler cilt i - luigi pirandello - çev.: feridun timur -1948 - (it.k. 11)

ispanyol klasikleri 1 kitap
455- sis - miguel de unamuno- çev.: behçet necatigil - 1948

iskandinav klasikleri 6 kitap
456- suçlu mu? - august strindberg - çev.: süleyman tamer - 1945 - (i.k. 5)
457- nora bir bebek evi - henrik ibsen - çev.: cevad memduh altar - 1942 - (i.k. 1)
458- hedda gabler - henrik ibsen - çev.: şaziye berrin kurt - 1944 - (i.k. 2)
459- yaban ördeği - henrik ibsen - çev.: şaziye berrin kurt - 1944 - (i.k. 3)
460- yapı ustası solness - henrik ibsen - çev.: avni givda - 1946 - (i.k. 6)
461- brand - henrik ibsen - çev.: seniha bedri göknil - 1945 - (i.k. 4)

macar klasikleri 15 kitap
462- türkiye mektupları - kelemen mikes - çev.: sadrettin karatay - 1944-1945 (m.k. 1)
463- aldanışlar - karoly kisfaludy - çev.: sadrettin karatay - 1948 (m.k. 13)
464- liliomfi - ede szigligeti - çev.: necmi seren - 1946 (m.k. 8)
465- altın adam - mor jokai - çev.: ferit zâhir törümküney - 1947 (m.k. 11)
466- yeni çiftlik sahibi - mor jokai - çev.:çev.: sadrettin karatay - 1948 (m.k. 12)
467- tufeyliler - gergely csiky - çev.: sadrettin karatay - 1946 (m.k. 7)
468- aziz petrus'un şemsiyesi - kalman mikszath - çev.: necmi seren - 1946 (m.k. 10)
469- konuşan kaftan - kalman mikszath - çev.: sadrettin karatay - 1946 (m.k. 5)
470- anlaşılmayan insan - geza gardonyi - ziya tuğal - 1946 (m.k. 4)
471- üçüncü kudret - geza gardonyi - sami nabi özerdim - 1946 (m.k. 9)
472- paganlar - ferenc herczeg - çev.: sadrettin karatay - 1945 (m.k. 3)
473- bizans - ferenc herczeg - çev.: sadrettin karatay - 1946 (m.k. 6)
474- tanrı gözünden ırak - zsigmond moricz - çev.: sadrettin karatay - 1945 (m.k. 2)
475- çocuklar - ferenc molnar - çev.:necmi seren - 1946 (y.m.e. 1)
476- tayfun - menyhert lengyel - çev.: sadrettin karatay - 1946 (y.m.e. 2)

okullar için hazırlanan izahlı klasikler 10 kitap
477- cimri - moliere - çev.: yaşar nabi nayır - 1945 - (o.k. 1)
478- cimri 2. basım - 1946
479- gulliver'in seyahatleri 2 cilt - jonathan swift - çev.: irfan şahinbaş - 1945 (o.k. 2)
480- gulliver 2. baskı 1946
481- hamlet- wiliam shakespeare - çev.: orhan burian- 1945 (o.k. 3) bu kitabın '41 de halide edip-vahit turhan tarafından çevrilmiş bir baskısı daha vardı sanırım.
482- hamlet 2. baskı 1946
483- michael kohlhaas - heinrich von kleist - çev.: orhan burian - 1946 (o.k. 4)
484- sokrates'in müdafaası - eflatun - çev.: niyazi berkes - 1946 (o.k. 5)
485- müfettiş - gogol - çev.: erol güney melih cevdet anday (o.k. 6)
486- metot üzerine konuşma - rene descartes - çev.: mehmet karasan - 1947 - (o.k. 7)

devlet konservatuvarı tiyatro eserleri 47 kitap (kendi başlığında olacak)

tiyatro sanatı üzerine eserler 3 kitap
535- müellif'le aktör - jacques copeau - çev.: lütfi ay - 1945 (t.s.ü.e.s. 1)
536- tiyatro sanatı hakkında - gordon graig - çev.. nurettin sevin - 1946 - (t.s.ü.e.s. 3)
537- tiyatro ve bizler - fortunat strowsky - sabri esat siyavuşgil - 1946 (t.s.ü.e.s. 2)